• Nguyễn Trâm 

Sáng Chủ nhật ngày 11/01/2026, tại không gian Nhà Bát Giác bên hồ Hoàn Kiếm, buổi tọa đàm “Từ lễ hội thường niên đến hệ sinh thái sáng tạo đô thị” đã được tổ chức trong khuôn khổ chương trình “Tụ hội sáng tạo” – Hành trình đến Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Diễn ra tại không gian vườn hoa Lý Thái Tổ nơi đặt các pavilion kiến trúc thiết kế riêng dành cho triển lãm và các hoạt động cộng đồng của chương trình, tọa đàm đã trở thành một cuộc đối thoại cởi mở, đúng với tinh thần của một hệ sinh thái sáng tạo đang dần được hình thành. 

Công trình Pavilion “Bóng gió” do Adrei studio thiết kế, giám tuyển bởi NOTES nhằm phục vụ chương trình "Tụ hội sáng tạo" - Hoạt động mở đầu trên Hành trình đến với Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026. Ảnh: Nguyễn Trâm

Ảnh do Ban tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cung cấp

Tọa đàm được thiết kế với ba trục thảo luận chính: Làm rõ khái niệm và ví dụ thực hành kinh tế sáng tạo và hệ sinh thái sáng tạo đô thị; nhận diện nhu cầu, kỳ vọng và các điểm nghẽn từ phía các chủ thể tham gia; và đề xuất cơ chế kết nối để hệ sinh thái có thể vận hành bền vững trong năm 2026 và các năm tiếp theo. Thành phần diễn giả tham gia rất đa dạng – từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, nghệ sĩ đến các tổ chức xã hội – phần nào đại diện cho các thành tố của một hệ sinh thái sáng tạo đô thị.

Trong phần thảo luận thứ nhất, các diễn giả tập trung thiết lập một khung nhận thức chung. Đại diện Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, bà Bùi Thị Hương Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản Văn hóa nhấn mạnh cách tiếp cận lấy cộng đồng và mục tiêu phát triển bền vững làm trung tâm và coi sự đồng hành lâu dài của các chủ thể là điều kiện để lễ hội vượt khỏi mô hình sự kiện. Từ góc độ học thuật, TS. Nguyễn Thị Thu Hà (Viện Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) làm rõ khái niệm hệ sinh thái sáng tạo như một cấu trúc cộng sinh, trong đó các chủ thể, thiết chế và chính sách không tồn tại rời rạc mà tương tác hữu cơ để tạo ra giá trị kinh tế, xã hội, văn hóa và phát triển con người. Quan điểm này dẫn tới một nhận định đáng chú ý: Hà Nội không thiếu sáng tạo, mà thiếu cơ chế nhận diện và kết nối những gì đã tồn tại. KTS. Đoàn Kỳ Thanh đưa ra góc nhìn không gian, nhấn mạnh vai trò của hạ tầng vật lý và hiện tượng “trồi sinh” khi các ngành sáng tạo được đặt cạnh nhau trong cùng một không gian. Theo ông, hệ sinh thái chỉ thực sự vận hành khi có các không gian sáng tạo ổn định để các chủ thể có thể làm việc, tương tác và cộng hưởng. Từ phía UNESCO, bà Phạm Thị Thanh Hường đặt trường hợp Hà Nội trong bối cảnh toàn cầu, khẳng định văn hóa là trụ cột thứ tư của phát triển bền vững và đánh giá cao việc Hà Nội sử dụng lễ hội như một công cụ huy động nguồn lực văn hóa – con người gắn với tái sinh đô thị. 

Các diễn giả tham gia tọa đàm, từ trái qua phải: Bà Bùi Thị Hương Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản Văn hóa thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội; Bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam; Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Công nghiệp Văn hóa và nghệ thuật đương đại, Viện Văn hóa Nghệ thuật Thể thao và Du lịch Việt Nam; Tiến sĩ Lư Thị Thanh Lê, Giảng viên Khoa Công nghiệp văn hóa và di sản, Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật, ĐHQG Hà Nội; Ông Lương Viết Thanh Tùng Phó phòng Truyền thông Tam Sơn, Giám đốc Mỹ thuật triển lãm Giao điểm tinh hoa; Bà Nguyễn Uyển Ngọc, Nhà sáng lập & Giám đốc sáng tạo Hai&Ikigai Design Studio; Giám tuyển/nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn; Kiến trúc sư Đoàn Kỳ Thanh, nhà khởi xướng, kiến tạo không gian sáng tạo đô thị; Điều phối tọa đàm Trương Uyên Ly; Ông Lê Quang Bình, Giám đốc ECUE và Điều phối viên Mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống. 

Ảnh do Ban tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cung cấp. 

Bước sang phần hai, tọa đàm đi sâu vào tầng thực hành, nơi các chủ thể sáng tạo trực tiếp chia sẻ trải nghiệm, nhu cầu và điểm nghẽn trong việc tạo thành hệ sinh thái. Nhà thiết kế: Nguyễn Uyển Ngọc, Nhà sáng lập & Giám đốc sáng tạo Hai&Ikigai Design Studio nêu vấn đề cơ hội “gia nhập hệ sinh thái” cho các bạn trẻ và tầm quan trọng của các kênh tiếp cận. Cô chia sẻ điểm then chốt trong kỳ vọng của thế hệ sáng tạo trẻ - không chỉ là được tham gia, mà là từ đó suy tư về việc được tạo ra tác động xã hội – tức là thấy được đóng góp của mình có ý nghĩa văn hóa xã hội lâu dài, không chỉ dừng ở trưng bày sự kiện. 

Giám tuyển, nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn đặt ra vấn đề Hà Nội còn thiếu không gian vật lý ổn định, khiến giới nghệ sĩ rơi vào trạng thái “du canh sáng tạo”. Ông Lê Quang Bình, Giám đốc ECUE và Điều phối viên Mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống nhấn mạnh hạ tầng vật lý cho sáng tạo là một điều kiện tối quan trọng để phát triển hệ sinh thái sáng tạo đô thị. Từ nhiều góc nhìn khác nhau, các ý kiến đều hội tụ ở một điểm: Nếu không có hạ tầng vật chất và thể chế đủ mạnh, hệ sinh thái sáng tạo khó có thể tạo ra được sinh kế bền vững. 

Ở phần thảo luận cuối, câu hỏi “Nếu chỉ được làm một việc để đóng góp cho Lễ hội từ năm 2026 trở đi, bạn sẽ chọn điều gì?” đã buộc các chủ thể xác định rõ vai trò của mình trong một cấu trúc hệ sinh thái và tầm nhìn dài hạn. Các đề xuất xoay quanh ba trục lớn: Hoàn thiện hành lang chính sách và cơ chế mở; đầu tư hạ tầng sáng tạo như một loại hạ tầng đô thị thiết yếu; và tăng cường kết nối giữa sáng tạo – giáo dục – doanh nghiệp – cộng đồng. TS. KTS Lư Thị Thanh Lê, Giảng viên Khoa Công nghiệp văn hóa và di sản, Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật, ĐHQG Hà Nội nhấn mạnh rằng: Lễ hội cần được nhìn nhận như một “phòng thí nghiệm mở” nơi các mô hình sáng tạo, sản xuất – phân phối - tiêu dùng -  trưng bày – phản hồi, phê bình được thử nghiệm và điều chỉnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, điều cốt lõi là: “Bạn giải quyết bài toán gì cho tôi, và tôi giải quyết bài toán gì cho bạn?”. Điều cần thiết là một nền tảng đối thoại để hai bên hiểu rõ nhu cầu và giá trị) của nhau. Đại diện doanh nghiệp Tam Sơn, ông Lương Viết Thanh Tùng, Phó phòng Truyền thông Tam Sơn, Giám đốc mỹ thuật triển lãm Giao điểm tinh hoa nhấn mạnh

Đại diện doanh nghiệp Tam Sơn, ông Lương Viết Thanh Tùng, Phó phòng Truyền thông, Giám đốc mỹ thuật triển lãm Giao điểm tinh hoa. Ảnh do nhân vật cung cấp

Phần trao đổi với khán giả tiếp tục làm rõ câu hỏi cốt lõi của hệ sinh thái sáng tạo đô thị: Ai được tham gia, bằng cách nào và với những điều kiện gì. Những vấn đề như kênh tiếp cận của sinh viên, vai trò của chợ và vỉa hè như thiết chế cộng đồng, hay sinh kế đô thị đã cho thấy hệ sinh thái sáng tạo không chỉ là câu chuyện của nghệ thuật và thiết kế, mà gắn chặt với đời sống thường nhật và quyền tham gia của người dân.

Ở phần cuối tọa đàm, đại diện đơn vị đồng tổ chức, bà Bùi Thanh Hương, Phó Tổng biên tập Phụ trách Tạp chí Kiến trúc khẳng định: Thành công của Lễ hội phụ thuộc vào chính cộng đồng. Ban tổ chức kêu gọi cộng đồng tham gia vào ba việc: Khảo sát không gian tiềm năng, đề xuất ý tưởng qua cuộc thi và chương trình Tụ hội Sáng tạo, và tham gia vai trò mentor – giám tuyển để ươm mầm các ý tưởng trẻ. Với hơn 80 ý tưởng đã được gửi về, lễ hội được hình dung như một vườn ươm, nơi những mầm non sáng tạo có thể được nuôi dưỡng để trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Ảnh do Ban tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cung cấp

Từ Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, bà Bùi Hương Thủy cho biết Thành phố đã ban hành Kế hoạch 333 – kế hoạch khung cho Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, trong đó tái thiết đô thị bền vững và xử lý các điểm nghẽn của Hà Nội là một trụ cột chính. Theo bà, lễ hội sẽ không chỉ là hoạt động văn hóa, mà là một công cụ chính sách thử nghiệm để tiếp nhận, sàng lọc và triển khai các ý tưởng cải tạo đô thị sáng tạo. 

Ảnh do Ban tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cung cấp

Từ tọa đàm, có thể thấy rằng “kết nối hệ sinh thái” đã được hiểu như một cấu trúc hành động: Từ thể chế, chính sách, hạ tầng, giáo dục, doanh nghiệp đến nghệ sĩ và cộng đồng. Khi mỗi chủ thể làm đúng việc của mình và được liên kết với nhau một cách chặt chẽ và hiệu quả, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo sẽ trở thành nền tảng vận hành của một hệ sinh thái sáng tạo đô thị lâu dài. 

• Nguyễn Trâm